Một số vấn đề trong khai thác mỏ đá làm vật liệu xây dựng thông thường trên địa bàn tỉnh
Tại các mỏ, nhìn chung thiết bị khai thác chưa đồng bộ, do nhiều nước sản xuất, rất khó khăn trong công tác sửa chữa, vận hành dẫn đến hạn chế về năng suất làm việc, an toàn lao động và vệ sinh môi trường. Một phần, các mỏ khai thác với quy mô nhỏ, áp dụng hình thức khai thác theo kiểu khấu tự do, không cắt tầng, mất an toàn cho công nhân làm việc trực tiếp ở gương khai thác, năng suất lao động thấp ở khâu khoan nổ mìn, độ dốc lớp khấu có xu hướng giảm trong quá trình khai thác, đá đọng lại trên sườn dốc và mặt tầng ngày càng tăng.
Nhiều tổ chức, cá nhân tham gia khai thác đá chưa có cán bộ phụ trách kỹ thuật có chuyên ngành khai thác mỏ (giám đốc điều hành mỏ) theo quy định của Luật Khoáng sản. Đây cũng là nguyên nhân dẫn tới hoạt động khai thác không có thiết kế hoặc nếu có chỉ mang tính hình thức, không thực hiện đúng thiết kế và quy phạm kỹ thuật, an toàn.
Tại các mỏ đá, số cán bộ có chuyên môn kỹ thuật về khai thác mỏ, địa chất (trình độ trung cấp trở lên) chưa nhiều, số công nhân làm việc trực tiếp tại các mỏ đá được đào tạo chính quy tại các trường công nhân nghề mỏ là rất ít, chủ yếu được đào tạo mang tính truyền nghề. Trên thực tế, tại các mỏ có bố trí cán bộ đúng chuyên môn kỹ thuật về khai thác mỏ, địa chất thì mức độ chấp hành các quy trình, quy phạm kỹ thuật an toàn trong khai thác, chế biến đá lộ thiên tốt hơn.
Việc thực hiện khai thác khấu tự do, không quan tâm đến cắt tầng tuyến, chiều cao tầng khai thác có những vị trí lên đến từ 30 - 40 m, góc nghiêng sườn tầng thông thường từ 80 - 900, thậm chí có những vị trí khai thác tạo hàm ếch, gây sạt lở đất đá, đá treo từ vách núi trượt lở xuống chân tầng gây tai nạn. Đồng thời, với việc khai thác khấu tự do này, không đáp ứng được công suất lớn, hiệu quả kinh tế trong sản xuất tại các mỏ này rất hạn chế.
Để khắc phục một số hạn chế trên, các tổ chức, cá nhân được quyền khai thác cần quan tâm đầu tư đồng bộ thiết bị trong mỏ (máy xúc, máy bốc, máy ủi, ôtô vận chuyển,…), đầu tư các thiết bị an toàn lao động cho công nhân, có kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng cán bộ công nhân trong mỏ đáp ứng được yêu cầu chuyên môn theo quy định. Bên cạnh đó, cần quan tâm đến công tác bảo vệ môi trường, môi sinh.
Với điều kiện địa chất, đặc điểm địa hình khu mỏ và công suất khai thác hàng năm là vừa và nhỏ. Do đó, hệ thống khai thác phù hợp cho các mỏ này có thể tham khảo là “hệ thống khai thác khấu theo lớp đứng cắt tầng nhỏ, khấu suốt”.
Sau khi tiến hành khoan lỗ mìn cắt tầng (bằng búa khoan con) sẽ tiến hành nổ mìn để hất đá từ trên tầng khai thác xuống bãi tiếp nhận đá tại chân núi, sẽ cắt 2 - 3 tầng mới để lại một đai bảo vệ, nhằm tăng độ dốc để đá đọng lại trên tầng là ít nhất (khoảng 10 - 20% đá còn đọng lại trên bờ bảo vệ được hất xuống bằng thủ công, khi tiến hành khai thác tầng mới). Đá ở chân tuyến sẽ được xúc chuyển lên ô tô đưa về nơi chế biến hoặc tiêu thụ. Đối với đá quá cỡ có thể phá nổ bằng lỗ khoan còn hoặc thủ công trước khi xúc chuyển lên ô tô.
Tác giả bài viết: Nguyễn Xuân Toản (Phòng Quản lý Khoáng sản)