Trong bối cảnh thị trường thực phẩm đa dạng như hiện nay, việc trang bị kiến thức để trở thành một "người tiêu dùng thông thái" là vô cùng quan trọng. Lựa chọn thực phẩm đúng cách không chỉ bảo vệ sức khỏe cả gia đình, cộng động mà còn phòng ngừa bệnh tật (đặc biệt là ung thư), góp phần ủng hộ các nhà sản xuất chân chính, thúc đẩy kinh tế địa phương phát triển bền vững.
Lựa chọn thực phẩm tươi sống, để đảm bảo độ tươi ngon và an toàn, người tiêu dùng nên ưu tiên mua sắm tại các địa điểm uy tín như chợ có sự kiểm soát của ban quản lý hoặc các siêu thị có hệ thống bảo quản lạnh đạt chuẩn.
Đối với thịt lợn, thịt bò nên mua vào buổi sáng. Thịt tươi phải có màu sắc tự nhiên (hồng với lợn, đỏ tươi với bò), thớ thịt săn chắc, đàn hồi tốt và không có mùi lạ. Tuyệt đối tránh thịt có dấu hiệu ôi thiu, màu tái xám hoặc có các đốm trắng lạ (nguy cơ nhiễm sán).
Đối với gia cầm (Gà, vịt) ưu tiên gia cầm còn sống và nhờ người bán làm thịt tại chỗ hoặc mua hàng có nguồn gốc rõ ràng. Tránh mua gia cầm có dấu hiệu bị bơm nước (da bóng phù, vỗ nghe bồm bộp) hoặc thịt đã biến màu, hậu môn đen xám.
Đối với Rau, củ, quả chọn loại còn nguyên vẹn, màu sắc tự nhiên, không dập nát. Đặc biệt, nên "ăn thuận mùa" và ưu tiên các loại củ quả ít bị ảnh hưởng bởi thuốc trừ sâu như bầu, bí, mướp. Cảnh giác với các loại rau có kích thước to bất thường hoặc màu xanh mướt quá mức do lạm dụng thuốc kích thích.
Các loại rau, củ ít bị nhiễm thuốc trừ sâu là bầu, bí, mướp, chuối…
Đối với thực phẩm khô tuyệt đối không chọn hạt (đậu, lạc, ngũ cốc) bị mốc vì chúng có nguy cơ sản sinh ra độc tố vi nấm aflatoxin. Một tác nhân gây bệnh cực kỳ nguy hiểm và không bị tiêu diệt hoàn toàn ở nhiệt độ nấu nướng thông thường.
Đối với cá và hải sản ưu tiên cá còn bơi hoặc có mắt trong suốt, giác mạc đàn hồi, mang đỏ hồng và vảy bám chặt vào thân. Tránh cá có mùi tanh nồng hoặc mùi khai amoniac.
Đối với thực phẩm chế biến sẵn và đồ hộp, các sản phẩm công nghiệp, quy tắc hàng đầu là "Nhãn mác rõ ràng - Thời hạn sử dụng xa"; Chỉ mua khi bao bì còn nguyên vẹn, không móp méo, rỉ sét hay bị phồng (dấu hiệu nhiễm độc). Tránh các mặt hàng giá rẻ bất ngờ hoặc không có địa chỉ sản xuất cụ thể.
Lựa chọn đúng mới chỉ là bước đầu, cách chế biến tại gia đình quyết định trực tiếp đến độ an toàn của món ăn, cần thực hiện 10 "Nguyên tắc vàng" trong chế biến và bảo quản thực phẩm tại gia đình:
1.Chọn thực phẩm an toàn: Luôn kiểm tra nguồn gốc và độ tươi.
2.Đun nấu kĩ thực phẩm: trước khi ăn để tiêu diệt vi khuẩn, đặc biệt là thịt, trứng và sữa chưa tiệt trùng.
3. Ăn ngay khi vừa nấu xong: Tránh để thực phẩm ở nhiệt độ thường quá lâu vì vi khuẩn sẽ phát triển nhanh chóng. Ăn ngay khi vừa nấu xong để giảm thiểu nguy cơ nhiễm khuẩn khi thức ăn nguội dần.
4. Bảo quản đúng cách: Thức ăn thừa cần được giữ nóng (trên 600C) hoặc lạnh (dưới 100C). Lưu ý không để quá nhiều đồ trong tủ lạnh làm giảm hiệu quả làm mát.
CÁC CỘT MỐC NHIỆT ĐỘ VÀNG
5. Đun kỹ lại: Trước khi sử dụng lại thức ăn cũ cần đun sôi đạt ít nhất 700C.
6. Chống nhiễm chéo: Không để lẫn thực phẩm sống và chín; dùng riêng dao, thớt cho đồ sống và đồ chín.
7. Giữ tay sạch sẽ: Rửa tay kĩ trước và trong quá trình chế biến.
8. Vệ sinh khu vực bếp: Giữ bề mặt chế biến, bếp, khăn lau luôn khô ráo và sạch sẽ.
9. Che đậy thực phẩm: Bảo vệ thực phẩm khỏi các loài côn trùng, gặm nhấm và các động vật khác.
10. Sử dụng nguồn nước sạch, an toàn trong chế biến thực phẩm: Nước sạch là một yếu tố quan trọng đối với việc chế biến thực phẩm và làm đồ uống. Nếu không có nguồn cung cấp nước sạch, có thể đun nước sôi trước khi sử dụng chế biến thực phẩm hoặc làm đá cho đồ uống. Cẩn thận với bất kì loại nước dùng để chế biến bữa ăn cho trẻ.
Để nâng cao sức đề kháng và phòng ngừa ung thư, mỗi cá nhân cần xây dựng lối sống lành mạnh phòng ngừa bệnh tật: Đa dạng thực phẩm, ưu tiên thực vật (rau xanh, trái cây, ngũ cốc) chiếm hơn 2/3 bữa ăn; Hạn chế chất độc hại, giảm thịt đỏ (dưới 90g/ngày), hạn chế muối (dưới 6g/ngày), rượu bia và tuyệt đối không ăn thực phẩm rán/nướng cháy; Tăng cường vận động, duy trì tập luyện thể thao từ 40-60 phút mỗi ngày để tăng cường sức khỏe.
Việc lựa chọn, sử dụng thực phẩm an toàn, kết hợp lối sống lành mạnh không chỉ là bảo vệ sức khỏe gia đình mà còn là trách nhiệm với cộng đồng. Chúng ta hãy là những người tiêu dùng thông thái bằng cách ưu tiên các sản phẩm địa phương có nguồn gốc rõ ràng tại siêu thị hoặc các cửa hàng uy tín. Việc này giúp giảm thiểu rủi ro ngộ độc thực phẩm, từ đó giảm gánh nặng kinh tế do chi phí chữa bệnh. Góp phần xây dựng một nền nông nghiệp bền vững và một xã hội khỏe mạnh.
Thu Trang - Chi cục Chế biến Chất lượng và Phát triển thị trường