Trong những năm gần đây, cùng với mục tiêu nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp, giảm phát thải khí nhà kính và thích ứng với biến đổi khí hậu đang trở thành yêu cầu cấp thiết đối với ngành nông nghiệp. Để hướng đến nền nông nghiệp xanh, bền vững, ngành Nông nghiệp và Môi trường Phú Thọ đã và đang triển khai nhiều mô hình sản xuất lúa theo hướng phát thải thấp, từng bước thay đổi tập quán canh tác của nông dân, hướng tới sản xuất lúa gạo bền vững. 

Vụ Mùa năm 2026, Trung tâm Khuyến nông Phú Thọ triển khai hỗ trợ gieo cấy lúa giảm phát thải trên địa bàn 14 xã, với quy mô 500 ha. Khi tham gia mô hình, các hộ dân được Nhà nước hỗ trợ phân bón, phân bón vi sinh, thuốc bảo vệ thực vật và hướng dẫn áp dụng quy trình canh tác tiên tiến, đặc biệt là phương pháp tưới ướt - khô xen kẽ.

Cán bộ Trung tâm Khuyến nông tỉnh và Trung tâm Dịch vụ, sự nghiệp công xã Tề Lỗ kiểm tra tình hình sâu bệnh trên cánh đồng lúa giảm phát thải tại thôn Giã Bàng 3

Vụ Mùa năm 2026, xã Tề Lỗ được triển khai 47 ha lúa giảm phát thải tại 6 thôn dân cư. Cùng với cán bộ nông nghiệp xã kiểm tra cây lúa trên cánh đồng, nhìn những khóm lúa xanh tốt, Ông Nguyễn Kim Sỹ, Trưởng thôn Giã Bàng 3, xã Tề Lỗ, vui vẻ cho biết: “Thôn chúng tôi được hỗ trợ 10 ha lúa giảm phát thải. Qua quá trình sản xuất, chúng tôi thấy cấy lúa giảm phát thải giúp giảm lượng giống, lượng nước, phân bón và nhân công, trong khi cây lúa vẫn phát triển tốt so với cách canh tác trước đây”.

Phương thức canh tác truyền thống thường xuyên giữ nước ngập trên ruộng, không chỉ tiêu tốn lượng nước tưới mà còn phát thải đáng kể khí nhà kính, đặc biệt là khí mê-tan. Ước tính, canh tác lúa nước chiếm 34 - 43% tổng lượng nước tưới, đóng góp khoảng 75% lượng khí mê-tan phát thải trong nông nghiệp. Khí mê-tan được hình thành trong điều kiện yếm khí do quá trình phân giải các chất hữu cơ như rơm rạ, phân bón hữu cơ và rễ lúa. Trong khi đó, trồng lúa giảm phát thải áp dụng kỹ thuật tưới ướt - khô xen kẽ, giúp đất được bổ sung ô-xy theo từng giai đoạn sinh trưởng của cây lúa. Điều này không chỉ tiết kiệm nước tưới mà còn hạn chế quá trình hình thành khí mê-tan - một trong những loại khí nhà kính phát sinh nhiều trong sản xuất lúa nước. Bên cạnh đó, việc gieo cấy thưa, sử dụng lượng giống hợp lý, bón phân cân đối và quản lý dịch hại tổng hợp cũng góp phần giảm chi phí đầu vào, nâng cao hiệu quả sản xuất.

Cán bộ Trung tâm Khuyến nông tỉnh và HTX Dịch vụ tổng hợp Yên Nhiên kiểm tra quá trình sinh trưởng, phát triển của lúa giảm phát thải tại xã Vĩnh Tường

Bà Nguyễn Thị Bình, cán bộ Trung tâm Dịch vụ, sự nghiệp công xã Tề Lỗ, cho biết: “Là một địa phương được tỉnh triển khai chương trình cấy lúa giảm phát thải, chúng tôi cảm thấy có trách nhiệm trong việc hướng dẫn bà con nông dân thực hiện đúng quy trình chăm sóc cây lúa trên địa bàn xã”.

Kết quả từ Chương trình “Canh tác tiết kiệm nước, giảm phát thải trong sản xuất lúa bền vững tại Phú Thọ” của Trung tâm Nông nghiệp hữu cơ thuộc Học viện Nông nghiệp Việt Nam. Trong năm 2025, trên diện tích hơn 2.000 ha cho thấy, lượng phát thải giảm bình quân khoảng 9,96 tấn các-bon/ha/năm, tương đương giảm gần 58% so với phương thức canh tác thông thường. Đồng thời, số lần tưới và công lao động giảm, cây lúa sinh trưởng khỏe, ít sâu bệnh, năng suất tăng từ 7 - 12%. Thực tế sản xuất cũng cho thấy, khi áp dụng đúng quy trình kỹ thuật, lượng giống gieo có thể giảm từ 20 - 30%, lượng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật giảm đáng kể nhưng năng suất vẫn được duy trì ổn định. Tại cánh đồng HTX Dịch vụ tổng hợp Yên Nhiên, xã Vĩnh Tường, sau 3 năm triển khai chương trình gieo cấy lúa giảm phát thải, ông Đặng Thành Công, Giám đốc HTX Dịch vụ tổng hợp Yên Nhiên, xã Vĩnh Tường, cho biết: “Qua nhiều năm triển khai cấy lúa giảm phát thải, HTX chúng tôi nhận thấy chi phí giống, thuốc bảo vệ thực vật đều giảm, trong khi năng suất cây lúa lại cao hơn từ 7 - 12% so với canh tác theo phương thức truyền thống”.

Việc triển khai canh tác tiết kiệm nước, giảm phát thải trong sản xuất lúa bền vững trên địa bàn tỉnh bước đầu đã đem lại hiệu quả kinh tế cho bà con nông dân. Tuy nhiên, để việc giảm phát thải trong sản xuất lúa mang lại hiệu quả thiết thực và lâu dài hơn nữa cho người nông dân, thời gian tới, ngành Nông nghiệp và Môi trường cần định hướng kết hợp đồng bộ các biện pháp canh tác, như sử dụng chế phẩm phân hủy rơm rạ, phân bón hữu cơ... Qua đó, nâng cao hiệu quả canh tác, giảm lượng phát thải trên một đơn vị diện tích và đem lại hiệu quả kinh tế cao hơn cho người nông dân.

Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng xanh trong nông nghiệp, ngành Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Phú Thọ tiếp tục tham mưu Tỉnh ủy, HĐND tỉnh, UBND tỉnh ban hành các văn bản về cơ chế, chính sách phát triển và mở rộng mô hình sản xuất lúa giảm phát thải trên diện tích gieo cấy lúa trong toàn tỉnh. Đồng thời, chỉ đạo các cơ quan, đơn vị trực thuộc đẩy mạnh tập huấn, chuyển giao kỹ thuật và nhân rộng các phương thức canh tác tiên tiến. Không chỉ góp phần giảm phát thải khí nhà kính, bảo vệ môi trường, mô hình còn nâng cao hiệu quả sản xuất, gia tăng giá trị hạt gạo, từng bước xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, xanh và phát triển bền vững./.

Hồng Đức – Trung tâm Khuyến nông