Sức khoẻ môi trường - các giải pháp, kế hoạch hành động về sức khoẻ môi trường đến năm 2015
Trong đó năm 2007 Phú Thọ và Nam Định là hai tỉnh được lựa chọn thử nghiệm thu thập thông tin xây dựng bộ chỉ thị và lập hồ sơ quốc gia sức khoẻ môi trường cấp tỉnh. Ngày 28/12/2007, tại thành phố Việt Trì, Sở Tài nguyên và Môi trường Phú Thọ phối hợp với Cục Bảo vệ Môi trường (Bộ Tài nguyên và Môi trường) tổ chức hội thảo giới thiệu và thảo luận các kết quả đạt được từ các hoạt động thử nghiệm, triển khai thí điểm các hoạt động liên kết vấn đề Môi trường và Sức khoẻ và xin ý kiến đóng góp của các sở, ban, ngành liên quan vào bản dự thảo “Đề xuất các giải pháp và kế hoạch hành động về sức khoẻ môi trường đến năm 2015 của tỉnh Phú Thọ” do Viện Môi trường và Phát triển bền vững thực hiện. Tham dự hội thảo có các đồng chí Lãnh đạo đại diện Cục Bảo vệ Môi trường, Viện Y học Lao động và vệ sinh môi trường, Viện Môi trường và Phát triển bền vững; Lãnh đạo đại diện các Sở, Ban, ngành đoàn thể, UBND thành phố Việt Trì và các huyện, thị.
Những vấn đề về sức khoẻ do bị ảnh hưởng bởi các yếu tố môi trường ngày càng được thừa nhận, được phản ánh trên các phương tiện truyền thông đại chúng như một trong những vấn đề cấp bách của toàn xã hội hiện đại. Ngày nay, con người phải đương đầu không chỉ với các mối hiểm hoạ từ thiên nhiên (như bão, lũ, hạn hán, dịch bệnh lây lan do sinh vật truyền bệnh ...) mà còn phải chống chọi với những hiểm hoạ do chính bản thân con người gây ra (ô nhiễm môi trường do sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, làng nghề, ô nhiễm nông sản, thực phẩm do lạm dụng hoá chất dùng trong nông nghiệp, hoá chất gia dụng và thói quen chế biến, ăn uống, do biến đổi khí hậu, tại nạn giao thông gia tăng, ảnh hưởng của trường điện từ, hạt nhân nguyên tử ...), các cộng đồng dân cư nghèo vẫn phải đối mặt với những hiểm hoạ, rủi ro môi trường do điều kiện sống thiếu thốn như thiếu nước sạch, không được tiếp cận các dịch vụ vệ sinh, dịch vụ y tế ....
Quan điểm gắn kết các vấn đề môi trường và sức khoẻ cộng đồng đã được Đảng và Nhà nước ta hết sức quan tâm. Tuy nhiên, việc triển khai các hoạt động gắn kết giữa bảo vệ môi trường với đảm bảo an toàn sức khoẻ cho người dân, nhằm kiểm soát và phòng tránhnhững rủi ro từ môi trường vẫn còn nhiều hạn chế. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) là: Sức khoẻ môi trường bao gồm tất cả những khía cạnh liên quan tới sức khoẻ, tình trạng ốm, bị bệnh và bị thương tật của con người do phải chịu tác động từ các yếu tố môi trường Vật lý, Hoá học, Sinh học, Xã hội và Tâm lý. Thuật ngữ này còn được dùng để gọi chung các lý thuyết và thực tiễn về đánh giá, điều chỉnh, kiểm soát, phòng ngừa những yếu tố môi trường có khả năng gây nên những tác động có hại cho sức khoẻ con người, cả thế hệ hiện tại và các thế hệ trong tương lai.
Để giải quyết những vấn đề sức khoẻ môi trường, đòi hỏi phải có những nỗ lực triển khai ở nhiều cấp khác nhau và với sự hợp tác chặt chẽ, hiệu quả của nhiều bên liên quan, để có những quyết định, xây dựng các chiến lược và biện pháp can thiệp nhằm giải quyết hiệu quả triệt để những mối đe doạ và gây hại cho sức khoẻ con người. Các nhà hoạch định chính sách về y tế, môi trường và phát triển cần có câu trả lời cụ thể là “Những yếu tố môi trường nào thực sự gây hại cho sức khoẻ con người?” và định lượng được “Mức độ gây ảnh hưởng của các yếu tố môi trường đến sức khoẻ”.Việc đánh giá và định lượng mức độ tác động của các yếu tố môi trường đến sức khoẻ sẽ tạo điều kiện có thông tin đảm bảo độ tin cậy cao, đáp ứng yêu cầu cho việc ra quyết định và lập kế hoạch phát triển kinh tế, xã hội.
Việc xây dựng chương trình hành động và các dự án ưu tiên về SKMT phải dựa trên quan điểm con người là trung tâm. Những vấn đề SKMT vừa có tính nhà nước, vừa có tính xã hội cao, việc giải quyết các vấn đề SKMT hiện nay cũng như mai sau phụ thuộc vào trình độ nhận thức của người hoạch định chính sách, cũng như phụ thuộc vào trình độ dân trí, thái độ và hành vi của mọi tầng lớp trong xã hội.
Phát biểu khai mạc hội thảo đồng chí Vũ Văn Thuỷ - Tỉnh uỷ viên - Giám đốc Sở TN và MT tỉnh Phú Thọ nhấn mạnh “Hoạt động của con người vừa là nhân tố tích cực giúp tạo nên của cải vật chất, nâng cao chất lượng cuộc sống song cũng là tác nhân phá huỷ môi trường sống của chính con người. Bảo vệ và cải thiện môi trường sống chính là bảo vệ sức khoẻ con người và bảo đảm cho sự phát triển bền vững về kinh tế - xã hội. Điều này đòi hỏi chúng ta phải theo dõi, đánh giá tác động và kiểm soát nguy cơ về sức khoẻ do các yếu tố môi trường gây ra”. Đồng thời đề nghị các sở, ngành, địa phương tập trung thảo luận, đóng góp ý kiến cho dự thảo “Đề xuất các giải pháp và kế hoạch hành động về sức khoẻ môi trường đến năm 2015 của tỉnh Phú Thọ”, trong đó trọng tâm là xác định rõ mục tiêu, nội dung, nhiệm vụ để giải quyết các điểm nóng về sức khoẻ môi trường để hoàn thiện, ban hành và triển khai thực hiện.
Đối với tỉnh Phú Thọ việc xây dựng chương trình hành động và các dự án ưu tiên về sức khoẻ môi trường dựa trên quan điểm con người là trung tâm, bảo đảm mục tiêu chung là: Mọi người thuộc mọi tầng lớp xã hội của tỉnh Phú Thọ được sống trong điều kiện môi trường tốt, giảm thiểu và phòng tránh được các mối nguy hại và rủi ro đối với sức khỏe do ô nhiễm và suy thoái môi trường gây ra. SKMT là nội dung quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế, xã hội của đất nước, có ý nghĩa quan trọng về chính trị, kinh tế và xã hội. Vì vậy Phú Thọ cần xếp chương trình hành động về SKMT là một trong những chương trình ưu tiên của tỉnh.
Chương trình hành động về SKMT đề ra mục tiêu chung và mục tiêu cụ thể nhằm lựa chọn giải quyết những vấn đề cấp bách chung của đất nước và những vấn đề đặc thù ưu tiên của tỉnh Phú Thọ. Các nội dung hoạt động cần được lồng ghép, phối hợp với các chương trình hoạt động hiện có trên địa bàn tỉnh.
Do tính xã hội hoá của SKMT nên khi thực hiện Chương trình hành động và các dự án ưu tiên thì ngoài nguồn kinh phí được phân bổ từ ngân sách nhà nước cần huy động sự đóng góp của các tổ chức, cá nhân để triển khai thực hiện. Hy vọng rằng, sau các ý kiến đóng góp của các đại biểu tại buổi Hội thảo, bản dự thảo các giải pháp, kế hoạch hành động về sức khoẻ môi trường đến năm 2015 của tỉnh Phú Thọ sẽ sớm được hoàn thiện, ban hành và triển khai, đáp ứng yêu cầu cấp bách hiện nay.
Những vấn đề về sức khoẻ do bị ảnh hưởng bởi các yếu tố môi trường ngày càng được thừa nhận, được phản ánh trên các phương tiện truyền thông đại chúng như một trong những vấn đề cấp bách của toàn xã hội hiện đại. Ngày nay, con người phải đương đầu không chỉ với các mối hiểm hoạ từ thiên nhiên (như bão, lũ, hạn hán, dịch bệnh lây lan do sinh vật truyền bệnh ...) mà còn phải chống chọi với những hiểm hoạ do chính bản thân con người gây ra (ô nhiễm môi trường do sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, làng nghề, ô nhiễm nông sản, thực phẩm do lạm dụng hoá chất dùng trong nông nghiệp, hoá chất gia dụng và thói quen chế biến, ăn uống, do biến đổi khí hậu, tại nạn giao thông gia tăng, ảnh hưởng của trường điện từ, hạt nhân nguyên tử ...), các cộng đồng dân cư nghèo vẫn phải đối mặt với những hiểm hoạ, rủi ro môi trường do điều kiện sống thiếu thốn như thiếu nước sạch, không được tiếp cận các dịch vụ vệ sinh, dịch vụ y tế ....
Quan điểm gắn kết các vấn đề môi trường và sức khoẻ cộng đồng đã được Đảng và Nhà nước ta hết sức quan tâm. Tuy nhiên, việc triển khai các hoạt động gắn kết giữa bảo vệ môi trường với đảm bảo an toàn sức khoẻ cho người dân, nhằm kiểm soát và phòng tránhnhững rủi ro từ môi trường vẫn còn nhiều hạn chế. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) là: Sức khoẻ môi trường bao gồm tất cả những khía cạnh liên quan tới sức khoẻ, tình trạng ốm, bị bệnh và bị thương tật của con người do phải chịu tác động từ các yếu tố môi trường Vật lý, Hoá học, Sinh học, Xã hội và Tâm lý. Thuật ngữ này còn được dùng để gọi chung các lý thuyết và thực tiễn về đánh giá, điều chỉnh, kiểm soát, phòng ngừa những yếu tố môi trường có khả năng gây nên những tác động có hại cho sức khoẻ con người, cả thế hệ hiện tại và các thế hệ trong tương lai.
Để giải quyết những vấn đề sức khoẻ môi trường, đòi hỏi phải có những nỗ lực triển khai ở nhiều cấp khác nhau và với sự hợp tác chặt chẽ, hiệu quả của nhiều bên liên quan, để có những quyết định, xây dựng các chiến lược và biện pháp can thiệp nhằm giải quyết hiệu quả triệt để những mối đe doạ và gây hại cho sức khoẻ con người. Các nhà hoạch định chính sách về y tế, môi trường và phát triển cần có câu trả lời cụ thể là “Những yếu tố môi trường nào thực sự gây hại cho sức khoẻ con người?” và định lượng được “Mức độ gây ảnh hưởng của các yếu tố môi trường đến sức khoẻ”.Việc đánh giá và định lượng mức độ tác động của các yếu tố môi trường đến sức khoẻ sẽ tạo điều kiện có thông tin đảm bảo độ tin cậy cao, đáp ứng yêu cầu cho việc ra quyết định và lập kế hoạch phát triển kinh tế, xã hội.
Việc xây dựng chương trình hành động và các dự án ưu tiên về SKMT phải dựa trên quan điểm con người là trung tâm. Những vấn đề SKMT vừa có tính nhà nước, vừa có tính xã hội cao, việc giải quyết các vấn đề SKMT hiện nay cũng như mai sau phụ thuộc vào trình độ nhận thức của người hoạch định chính sách, cũng như phụ thuộc vào trình độ dân trí, thái độ và hành vi của mọi tầng lớp trong xã hội.
Phát biểu khai mạc hội thảo đồng chí Vũ Văn Thuỷ - Tỉnh uỷ viên - Giám đốc Sở TN và MT tỉnh Phú Thọ nhấn mạnh “Hoạt động của con người vừa là nhân tố tích cực giúp tạo nên của cải vật chất, nâng cao chất lượng cuộc sống song cũng là tác nhân phá huỷ môi trường sống của chính con người. Bảo vệ và cải thiện môi trường sống chính là bảo vệ sức khoẻ con người và bảo đảm cho sự phát triển bền vững về kinh tế - xã hội. Điều này đòi hỏi chúng ta phải theo dõi, đánh giá tác động và kiểm soát nguy cơ về sức khoẻ do các yếu tố môi trường gây ra”. Đồng thời đề nghị các sở, ngành, địa phương tập trung thảo luận, đóng góp ý kiến cho dự thảo “Đề xuất các giải pháp và kế hoạch hành động về sức khoẻ môi trường đến năm 2015 của tỉnh Phú Thọ”, trong đó trọng tâm là xác định rõ mục tiêu, nội dung, nhiệm vụ để giải quyết các điểm nóng về sức khoẻ môi trường để hoàn thiện, ban hành và triển khai thực hiện.
Đối với tỉnh Phú Thọ việc xây dựng chương trình hành động và các dự án ưu tiên về sức khoẻ môi trường dựa trên quan điểm con người là trung tâm, bảo đảm mục tiêu chung là: Mọi người thuộc mọi tầng lớp xã hội của tỉnh Phú Thọ được sống trong điều kiện môi trường tốt, giảm thiểu và phòng tránh được các mối nguy hại và rủi ro đối với sức khỏe do ô nhiễm và suy thoái môi trường gây ra. SKMT là nội dung quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế, xã hội của đất nước, có ý nghĩa quan trọng về chính trị, kinh tế và xã hội. Vì vậy Phú Thọ cần xếp chương trình hành động về SKMT là một trong những chương trình ưu tiên của tỉnh.
Chương trình hành động về SKMT đề ra mục tiêu chung và mục tiêu cụ thể nhằm lựa chọn giải quyết những vấn đề cấp bách chung của đất nước và những vấn đề đặc thù ưu tiên của tỉnh Phú Thọ. Các nội dung hoạt động cần được lồng ghép, phối hợp với các chương trình hoạt động hiện có trên địa bàn tỉnh.
Do tính xã hội hoá của SKMT nên khi thực hiện Chương trình hành động và các dự án ưu tiên thì ngoài nguồn kinh phí được phân bổ từ ngân sách nhà nước cần huy động sự đóng góp của các tổ chức, cá nhân để triển khai thực hiện. Hy vọng rằng, sau các ý kiến đóng góp của các đại biểu tại buổi Hội thảo, bản dự thảo các giải pháp, kế hoạch hành động về sức khoẻ môi trường đến năm 2015 của tỉnh Phú Thọ sẽ sớm được hoàn thiện, ban hành và triển khai, đáp ứng yêu cầu cấp bách hiện nay.
Tác giả bài viết: Lưu Văn Doanh - Trưởng phòng QL Môi trường