Theo thời gian con cháu lớn lên “trồng cà, xẻ con”, rồi “đất lành chim đậu” bây giờ xóm đã lên tới hàng trăm hộ, ngoài ra còn nhà xưởng, hàng quán, chợ tạm... chẳng mấy chốc mà thành một thị tứ sầm uất ngay đầu huyện Thanh Sơn. Nhà cửa khang trang, hàng quán dịch vụ đông vui, tiện lợi mọi bề đương nhiên ai ai cũng phấn khởi chỉ có điều rác thải cứ theo đó mà tăng lên làm nhiều lúc, nhiều người bức xúc. Ngày trước vườn rộng, rác ít muốn vứt đâu cũng được chứ bây giờ nhà nọ liền sát nhà kia, rác không những nhiều mà toàn những thứ bao, túi khó tiêu hủy cứ để mấy hôm là thành đống bốc mùi khó chịu. Thế là người ta cứ phải tự xử bằng cách tìm những bãi trống, ven đường, ven sông mà quăng, mà ném. Những người chưa bị “đứt” dây thần kinh ngượng còn rình lúc nhá nhem tối, khi vắng người mà lén lút chứ mấy cô, mấy chị vô tư chẳng cần thậm thụt cứ thẳng tay quăng ra chỗ nào tiện. Cứ thế chẳng mấy chốc những khoảng vắng ven đường, quanh vườn chè, vườn bạch đàn bỗng thành bãi rác đủ loại, nhiều nhất là bao túi ni lon xanh, đỏ, đen, trắng...
Chẳng riêng gì xóm Khuân mà khắp nơi từ thành thị đến nông thôn, miềm núi cũng như đồng bằng rác thải bây giờ đang trở thành một vấn nạn. Không cần phải mất nhiều thời gian chỉ đi dọc các triền sông, bờ suối chảy qua trên địa bàn, những cánh rừng ven khu dân cư, khoảng trống trên các trục lộ, bờ kênh, bờ ruộng... nơi nào cũng nhan nhản rác thải. Nơi it là mấy bao, mấy gói, nơi nhiều chất ngất thành đống. Trời mưa đóng bết lại, nắng lên ít ngày là bao túi ni lon theo gió bay tung ra khắp nơi. Mấy khu đồi bạch đàn quanh Đền Hùng, Phù Ninh thậm chí giữa lòng thành phố Việt Trì vốn là chốn dạo cảnh, tự tình của nam, nữ thanh niên bây giờ thành nơi tung hoành của rác. Chẳng cứ gì vùng nông thôn xa vắng chưa đưa vào quy hoạch thu, gom xử lý rác mà ngay một số xã ven thành phố Việt Trì như Hùng Lô, Thụy Vân, hay Thanh Vinh, Văn Lung ..của thị xã Phú Thọ chỗ nào cũng ngập tràn rác. Nhiều nhất là các chợ nông thôn, chợ nào xung quanh cũng có những bãi rác quanh năm bốc mùi khó chịu.
Rác thải đi đâu?
Một cán bộ ở Chi cục Bảo vệ Môi trường tỉnh khi trao đổi với chúng tôi về rác thải cho biết: Theo ước tính bình quân mỗi hộ trong một ngày xả ra không dưới một kg rác thải sinh hoạt. Đây là loại rác không thể tự tiêu hủy được như bao túi nilon dùng đựng thức ăn, vỏ chai lọ cốc chén vỡ, thức ăn thừa...Đối với các nhà hàng dịch vụ nhất là dịch vụ ăn uống số lượng này cao hơn rất nhiều. Trước đây các bao bì dùng để dựng thức ăn chủ yếu là các loại lá, giấy ngày nay hầu hết là nilon. Ra chợ từ con cá, mớ rau đến cân đường hộp sữa... cái gì cũng dùng túi nilon để đựng. Những vùng nông thôn xa xôi còn đỡ chứ vùng đồng bằng, đô thị ngày nào cứ phát sinh giao dịch mua, bán là có túi nilon.Tần suất giao dịch tăng lên thì rác thải cũng lên theo, trở thành một vấn nạn xã hội. Từ việc vứt rác , đổ rác mà không ít nơi đã thành mâu thuẫn trong dân cư, mất cả tình làng nghĩa xóm, thậm chí thành mâu thuẫn giữa khu này với xóm kia...
Theo số liệu thống kê: Cả tỉnh ta có 277 xã, phường , thị trấn trong đó có trên 30 phường và thị trấn thuộc diện đô thị được bố trí dịch vụ thu gom, xử lý rác thải, còn lại các xã khác nhiều năm qua, rác đều được “tự xử” theo hai hình thức: Hình thành những tổ dịch vụ thu gom và để người dân tự lo. Huyện Tam Nông có 20 xã, thị trấn đến nay mới có 5 xã và thị trấn hình thành được những tổ thu gom rác cho một số hộ, còn lại 15 xã dân đều tự lo. Lâm Thao là huyện có số xã thực hiện thu gom rác khá nhất tỉnh nhưng tới giờ mới có 7 xã, thị trấn làm được một phần việc thu gom. Trong đó, xã Tứ Xã xây dựng được lò xử lý rác thủ công, còn lại là thu gom để chôn lấp và đổ... xuống sông, đổ lên đồi, khu trống trải, ven đường... Hai thị trấn Lâm Thao và Hùng Sơn việc thu gom rác cũng mới thực hiện được tại một số hộ dân và khu dân cư tập trung, còn lại hơn một nửa số hộ vẫn “tự xử”.
Việc thu gom rác ngoại trừ số ít hợp đồng với các công ty dịch vụ môi trường ở thị xã Phú Thọ và Việt Trì đưa vào khu vực xử lý tập trung còn lại đa số đến nay vẫn phải dùng hình thức phơi, đốt, chôn lấp chứ chưa có cách xử lý triệt để. Vừa qua có xã Tứ Xã huyện Lâm Thao được Hội Nông dân đầu tư cho lò xử lý nhỏ dùng biện pháp ngâm ủ rác thành phân bón. Một số xã được tổ chức Plan, dự án giảm nghèo tài trợ trong khu dân cư có xây được một số lò đốt rác tập trung, còn lại hầu hết để các hộ tự lo. Với cách xử lý rác như vậy, đi về đâu cũng thấy rác, nhất là xung quanh những nơi có chợ, đông các hộ kinh doanh, buôn bán, dân cư tập trung thành các thị tứ sầm uất nơi nào cũng ngồn ngộn rác. Khi trao đổi về vấn đề này, đồng chí Phó Chủ tịch phụ trách kinh tế huyện Cẩm Khê cho biết: Huyện đều có nhắc nhở thường xuyên nhưng mức độ chuyển biến của nhân dân các xã, nhất là ở các chợ chưa nhiều. Tình trạng chung là đổ rác bừa bãi, dù có thu gom tập trung thì việc đốt, chôn lấp vẫn quá sơ sài, khó tránh khỏi ô nhiễm môi trường.
Đâu là giải pháp!
Chẳng phải tới bây giờ vấn đề xử lý rác thải mới được tính đến mà từ rất lâu việc này đã được quan tâm, song đây là vấn đề khá phức tạp nên các giải pháp còn chưa triệt để . Ngay vấn đề xử lý rác thải của hai đô thị lớn là TP Việt Trì và TX Phú Thọ đến nay vẫn còn rất nhiều bất cập dù đã phải thành lập hai doanh nghiệp lớn, đầu tư hàng trăm tỷ đồng xây dựng các khu xử lý rác. Một số huyện đã có những ý tưởng, đầu tư nhiều ngân sách quy hoạch khu xử lý rác nhưng xem ra chưa nơi nào có giải pháp khả thi. Huyện Lâm Thao năm 2008 đã lập dự án xây dựng khu xử lý rác thải ở Xuân Lũng nhưng do chưa tìm được kinh phí đầu tư, dân chưa đồng thuận nên đành gác lại. Huyện Yên Lập quy hoạch khu vực gần Bến Sơn làm nơi xử lý rác cho thi trấn và một số xã xung quanh nhưng do thiếu vốn nên vấn đề vẫn là dự kiến. Trước khi bàn đến việc quy hoạch và đầu tư xây dựng các trung tâm xử lý rác thải thì ngay từ bây giờ, các địa phương phải có giải pháp để giải quyết vấn nạn về rác. Đối với các phường, xã của hai đô thị, một số xã giáp ranh có điều kiện cần phối hợp tốt với hai công ty môi trường đô thị để thu gom rác về khu xử lý ở An Thái và Trạm Thản. Các địa phương khác đều phải quy hoạch khu chứa rác thải, không để người dân vứt rác bừa bãi. Về xử lý trước hết là những xã đồng bằng, trung du, thị trấn, thị tứ đông dân cư, có trung tâm buôn bán, dịch vụ cần thống nhất quan điểm đưa vào quy chế bắt buộc các hộ dân phải tham gia xử lý rác thải tập trung không để tự lo. Trên cơ sở quy định của HĐND tỉnh mức thu 2.000 đồng khẩu/tháng, các cụm dân cư lập các tổ, nhóm, hộ chuyên xử lý, thu gom rác đưa về nơi tập trung chôn, lấp, đốt. Những xã có điều kiện hình thành khu xử lý tập trung theo hình thức ngâm, ủ rác thành phân bón hữu cơ theo mô hình của một số xã huyện Lâm Thao. Đây là hướng đi phù hợp với xu thế hiện nay, các địa phương cần tham khảo, ứng dụng để đảm bảo vệ sinh lâu dài. Vấn đề xử lý rác thải phải được đưa vào quy ước xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư để mọi người, mọi gia đình tự giác thực hiện, thành nề nếp, qua đó góp phần xây môi trường xanh, sạch, đẹp phục vụ cho mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương.
Chẳng riêng gì xóm Khuân mà khắp nơi từ thành thị đến nông thôn, miềm núi cũng như đồng bằng rác thải bây giờ đang trở thành một vấn nạn. Không cần phải mất nhiều thời gian chỉ đi dọc các triền sông, bờ suối chảy qua trên địa bàn, những cánh rừng ven khu dân cư, khoảng trống trên các trục lộ, bờ kênh, bờ ruộng... nơi nào cũng nhan nhản rác thải. Nơi it là mấy bao, mấy gói, nơi nhiều chất ngất thành đống. Trời mưa đóng bết lại, nắng lên ít ngày là bao túi ni lon theo gió bay tung ra khắp nơi. Mấy khu đồi bạch đàn quanh Đền Hùng, Phù Ninh thậm chí giữa lòng thành phố Việt Trì vốn là chốn dạo cảnh, tự tình của nam, nữ thanh niên bây giờ thành nơi tung hoành của rác. Chẳng cứ gì vùng nông thôn xa vắng chưa đưa vào quy hoạch thu, gom xử lý rác mà ngay một số xã ven thành phố Việt Trì như Hùng Lô, Thụy Vân, hay Thanh Vinh, Văn Lung ..của thị xã Phú Thọ chỗ nào cũng ngập tràn rác. Nhiều nhất là các chợ nông thôn, chợ nào xung quanh cũng có những bãi rác quanh năm bốc mùi khó chịu.
Rác thải đi đâu?
Một cán bộ ở Chi cục Bảo vệ Môi trường tỉnh khi trao đổi với chúng tôi về rác thải cho biết: Theo ước tính bình quân mỗi hộ trong một ngày xả ra không dưới một kg rác thải sinh hoạt. Đây là loại rác không thể tự tiêu hủy được như bao túi nilon dùng đựng thức ăn, vỏ chai lọ cốc chén vỡ, thức ăn thừa...Đối với các nhà hàng dịch vụ nhất là dịch vụ ăn uống số lượng này cao hơn rất nhiều. Trước đây các bao bì dùng để dựng thức ăn chủ yếu là các loại lá, giấy ngày nay hầu hết là nilon. Ra chợ từ con cá, mớ rau đến cân đường hộp sữa... cái gì cũng dùng túi nilon để đựng. Những vùng nông thôn xa xôi còn đỡ chứ vùng đồng bằng, đô thị ngày nào cứ phát sinh giao dịch mua, bán là có túi nilon.Tần suất giao dịch tăng lên thì rác thải cũng lên theo, trở thành một vấn nạn xã hội. Từ việc vứt rác , đổ rác mà không ít nơi đã thành mâu thuẫn trong dân cư, mất cả tình làng nghĩa xóm, thậm chí thành mâu thuẫn giữa khu này với xóm kia...
Theo số liệu thống kê: Cả tỉnh ta có 277 xã, phường , thị trấn trong đó có trên 30 phường và thị trấn thuộc diện đô thị được bố trí dịch vụ thu gom, xử lý rác thải, còn lại các xã khác nhiều năm qua, rác đều được “tự xử” theo hai hình thức: Hình thành những tổ dịch vụ thu gom và để người dân tự lo. Huyện Tam Nông có 20 xã, thị trấn đến nay mới có 5 xã và thị trấn hình thành được những tổ thu gom rác cho một số hộ, còn lại 15 xã dân đều tự lo. Lâm Thao là huyện có số xã thực hiện thu gom rác khá nhất tỉnh nhưng tới giờ mới có 7 xã, thị trấn làm được một phần việc thu gom. Trong đó, xã Tứ Xã xây dựng được lò xử lý rác thủ công, còn lại là thu gom để chôn lấp và đổ... xuống sông, đổ lên đồi, khu trống trải, ven đường... Hai thị trấn Lâm Thao và Hùng Sơn việc thu gom rác cũng mới thực hiện được tại một số hộ dân và khu dân cư tập trung, còn lại hơn một nửa số hộ vẫn “tự xử”.
Việc thu gom rác ngoại trừ số ít hợp đồng với các công ty dịch vụ môi trường ở thị xã Phú Thọ và Việt Trì đưa vào khu vực xử lý tập trung còn lại đa số đến nay vẫn phải dùng hình thức phơi, đốt, chôn lấp chứ chưa có cách xử lý triệt để. Vừa qua có xã Tứ Xã huyện Lâm Thao được Hội Nông dân đầu tư cho lò xử lý nhỏ dùng biện pháp ngâm ủ rác thành phân bón. Một số xã được tổ chức Plan, dự án giảm nghèo tài trợ trong khu dân cư có xây được một số lò đốt rác tập trung, còn lại hầu hết để các hộ tự lo. Với cách xử lý rác như vậy, đi về đâu cũng thấy rác, nhất là xung quanh những nơi có chợ, đông các hộ kinh doanh, buôn bán, dân cư tập trung thành các thị tứ sầm uất nơi nào cũng ngồn ngộn rác. Khi trao đổi về vấn đề này, đồng chí Phó Chủ tịch phụ trách kinh tế huyện Cẩm Khê cho biết: Huyện đều có nhắc nhở thường xuyên nhưng mức độ chuyển biến của nhân dân các xã, nhất là ở các chợ chưa nhiều. Tình trạng chung là đổ rác bừa bãi, dù có thu gom tập trung thì việc đốt, chôn lấp vẫn quá sơ sài, khó tránh khỏi ô nhiễm môi trường.
Đâu là giải pháp!
Chẳng phải tới bây giờ vấn đề xử lý rác thải mới được tính đến mà từ rất lâu việc này đã được quan tâm, song đây là vấn đề khá phức tạp nên các giải pháp còn chưa triệt để . Ngay vấn đề xử lý rác thải của hai đô thị lớn là TP Việt Trì và TX Phú Thọ đến nay vẫn còn rất nhiều bất cập dù đã phải thành lập hai doanh nghiệp lớn, đầu tư hàng trăm tỷ đồng xây dựng các khu xử lý rác. Một số huyện đã có những ý tưởng, đầu tư nhiều ngân sách quy hoạch khu xử lý rác nhưng xem ra chưa nơi nào có giải pháp khả thi. Huyện Lâm Thao năm 2008 đã lập dự án xây dựng khu xử lý rác thải ở Xuân Lũng nhưng do chưa tìm được kinh phí đầu tư, dân chưa đồng thuận nên đành gác lại. Huyện Yên Lập quy hoạch khu vực gần Bến Sơn làm nơi xử lý rác cho thi trấn và một số xã xung quanh nhưng do thiếu vốn nên vấn đề vẫn là dự kiến. Trước khi bàn đến việc quy hoạch và đầu tư xây dựng các trung tâm xử lý rác thải thì ngay từ bây giờ, các địa phương phải có giải pháp để giải quyết vấn nạn về rác. Đối với các phường, xã của hai đô thị, một số xã giáp ranh có điều kiện cần phối hợp tốt với hai công ty môi trường đô thị để thu gom rác về khu xử lý ở An Thái và Trạm Thản. Các địa phương khác đều phải quy hoạch khu chứa rác thải, không để người dân vứt rác bừa bãi. Về xử lý trước hết là những xã đồng bằng, trung du, thị trấn, thị tứ đông dân cư, có trung tâm buôn bán, dịch vụ cần thống nhất quan điểm đưa vào quy chế bắt buộc các hộ dân phải tham gia xử lý rác thải tập trung không để tự lo. Trên cơ sở quy định của HĐND tỉnh mức thu 2.000 đồng khẩu/tháng, các cụm dân cư lập các tổ, nhóm, hộ chuyên xử lý, thu gom rác đưa về nơi tập trung chôn, lấp, đốt. Những xã có điều kiện hình thành khu xử lý tập trung theo hình thức ngâm, ủ rác thành phân bón hữu cơ theo mô hình của một số xã huyện Lâm Thao. Đây là hướng đi phù hợp với xu thế hiện nay, các địa phương cần tham khảo, ứng dụng để đảm bảo vệ sinh lâu dài. Vấn đề xử lý rác thải phải được đưa vào quy ước xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư để mọi người, mọi gia đình tự giác thực hiện, thành nề nếp, qua đó góp phần xây môi trường xanh, sạch, đẹp phục vụ cho mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương.
Tác giả bài viết: Quốc Vượng - Báo Phú Thọ