Ngày 06/6/2013, Giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường đã tổ chức Hội nghị với các doanh nghiệp được phép khai thác cát, sỏi trên sông Lô và đại diện chính quyền địa phương có mỏ. Tại Hội nghị này Giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường đã quán triệt các nội dung chỉ đạo của Chủ tịch UBND tỉnh tại văn bản số 1957/UBND-KT4 ngày 04/6/2013, yêu cầu các doanh nghiệp phải thực hiện việc cắm mốc giới, phao tiêu, biển báo, đăng ký phương tiện, chủng loại thiết bị khai thác, cung cấp hồ sơ khai thác. Mặc dù, năm 2012, các doanh nghiệp đã thực hiện ký cam kết chấp hành các quy định trong hoạt động khoáng sản, song để tiếp tục nâng cao ý thức chấp hành của doanh nghiệp, tại Hội nghị Sở Tài nguyên và Môi trường tiếp tục tổ chức ký cam kết (bổ sung) việc chấp hành của doanh nghiệp khai thác cát, sỏi sông Lô với 5 nội dung cam kết bổ sung là: (1. Cắm mốc giới, biển báo giới hạn khu vực được phép khai thác, cắm phao tiêu cảnh báo các khu vực đang hoạt động khai thác; 2. Đăng ký số lượng, chủng loại, biển hiệu các phương tiện khai thác; 3. Gắn biển tên đơn vị khai thác trên phương tiện khai thác; 4. Chỉ thực hiện khai thác vào ban ngày từ 6h00 sáng đến 18h00 chiều; 5. Cung cấp hồ sơ, giấy phép khai thác, bản đồ khu vực khai thác cho UBND cấp huyện, UBND cấp xã nơi có mỏ).
Để cụ thể hóa các nội dung cam kết bổ sung nêu trên, ngày 10/6/2013, Sở Tài nguyên và Môi trường đã ban hành văn bản số 929/TNMT-KS yêu cầu các doanh nghiệp chấn chỉnh hoạt động khai thác cát, sỏi lòng sông và thực hiện: lập phương án đảm bảo an toàn giao thông đường thủy trong quá trình khai thác cát, sỏi trình cơ quan có thẩm quyền phê duyệt. Đăng ký số lượng, chủng loại, số hiệu các phương tiện khai thác và phục vụ khai thác khoáng sản của doanh nghiệp với cơ quan chức năng và UBND cấp xã nơi có mỏ; gắn biển tên của doanh nghiệp trên mỗi phương tiện khai thác cát sỏi; cung cấp hồ sơ, giấy phép, bản đồ khu vực khai thác khoáng sản cho UBND huyện: Phù Ninh, Đoan Hùng và UBND thành phố Việt Trì (thông qua Phòng Tài nguyên Môi trường) và UBND cấp xã nơi có mỏ; cắm mốc giới, biển báo, phao tiêu công khai tại thực địa; chỉ thực hiện khai thác vào ban ngày (thời gian từ 6h00 sáng đến 18h00 chiều). Đồng thời, ban hành Kế hoạch số 930/TNMT-KS ngày 10/6/2013, quy định thời gian thực hiện và kế hoạch tổ chức kiểm tra việc thực hiện của các doanh nghiệp khai thác cát, sỏi nêu trên.
Từ ngày 26/6/2013 đến ngày 03/7/2013, Sở Tài nguyên và Môi trường đã tổ chức kiểm tra việc chấp hành các nội dung theo hướng dẫn của Sở, kết quả cho thấy, về cơ bản các
doanh nghiệp đã chấp hành theo các nội dung cam kết. Sở Tài nguyên và Môi trường công bố công khai mốc giới, biển báo ranh giới mỏ trước sự chứng kiến của các cơ quan liên quan (Công an tỉnh, Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Đoạn quản lý đường thủy nội địa số 1, UBND cấp huyện, UBND cấp xã) và đại diện nhân dân.
Cùng với đó, Sở Tài nguyên và Môi trường đã phối hợp với Sở Giao thông Vận tải xác định 10 khu vực xung yếu trên sông Lô (thuộc các xã: Sông Lô, Trưng Vương - thành phố Việt Trì, các xã: Bình Bộ, An Đạo, Tiên Du, Hạ Giáp, Trị Quận, Phú Mỹ - huyện Phù Ninh) và 5 khu vực kè chỉnh dòng (thuộc xã Tiên Du - huyện Phù Ninh và xã Đại Nghĩa - huyện Đoan Hùng). Ngoài ra, Sở đã kiên quyết xử lý đối với các hành vi vi phạm, cụ thể do vi phạm vượt độ sâu khai thác, Chánh Thanh tra Sở Tài nguyên và Môi trường đã xử phạt theo thẩm quyền Công ty TNHH vận tải Bạch Hạc và Công ty cổ phần khoáng sản Sông Lô Phú Thọ với tổng số tiền là 19,75 triệu đồng (trong đó phạt Công ty TNHH vận tải Bạch Hạc là 9,25 triệu; phạt Công ty cổ phần khoáng sản Sông Lô Phú Thọ là 10,5 triệu đồng). Đồng thời đề nghị UBND tỉnh thu hồi vĩnh viễn giấy phép khai thác của 2 Công ty trên (UBND tỉnh đã có Quyết định thu hồi giấy phép). Với những biện pháp đó, đặc biệt là việc chấp hành của các doanh nghiệp không khai thác vào ban đêm, gắn biển, đề tên đơn vị được phép khai thác, cắm biển cấm dừng, cấm đỗ đối với các phương tiện thủy tại các khu vực bãi bồi, có cát đã bước đầu cho thấy hiệu quả, các đối tượng ít có cơ hội lợi dụng để vào khai thác trái phép. Đến nay tình hình khai thác cát, sỏi trái phép đã có phần tạm lắng song vẫn tiềm ẩn nguy cơ bùng phát bất cứ lúc nào vì thực tế việc khai thác trái phép cát, sỏi thu lợi nhuận trực tiếp do trốn thuế; các đối tượng vi phạm thuộc đủ các thành phần trong xã hội tổ chức khai thác, cảnh giới rất tinh vi, thậm chí sẵn sàng chống trả khi các cơ quan chức năng kiểm tra, xử lý vi phạm. Vì vậy để phát hiện, ngăn chặn, giải tỏa các hoạt động khai thác cát, sỏi trái phép đòi hỏi sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, đặc biệt nhân dân, khu dân cư và UBND các xã nơi có mỏ; UBND các huyện, thành, thị; các cơ quan có chức năng, đủ chế tài, phương tiện như: Công an tỉnh, Sở Giao thông Vận tải, Đoạn quản lý đường thủy nội địa,…phải kiên quyết vào cuộc mới có thể hạn chế, chấm dứt được tình trạng khai thác khoáng sản trái phép trên sông Lô nói riêng cũng như trên địa bàn tỉnh nói chung.
Để cụ thể hóa các nội dung cam kết bổ sung nêu trên, ngày 10/6/2013, Sở Tài nguyên và Môi trường đã ban hành văn bản số 929/TNMT-KS yêu cầu các doanh nghiệp chấn chỉnh hoạt động khai thác cát, sỏi lòng sông và thực hiện: lập phương án đảm bảo an toàn giao thông đường thủy trong quá trình khai thác cát, sỏi trình cơ quan có thẩm quyền phê duyệt. Đăng ký số lượng, chủng loại, số hiệu các phương tiện khai thác và phục vụ khai thác khoáng sản của doanh nghiệp với cơ quan chức năng và UBND cấp xã nơi có mỏ; gắn biển tên của doanh nghiệp trên mỗi phương tiện khai thác cát sỏi; cung cấp hồ sơ, giấy phép, bản đồ khu vực khai thác khoáng sản cho UBND huyện: Phù Ninh, Đoan Hùng và UBND thành phố Việt Trì (thông qua Phòng Tài nguyên Môi trường) và UBND cấp xã nơi có mỏ; cắm mốc giới, biển báo, phao tiêu công khai tại thực địa; chỉ thực hiện khai thác vào ban ngày (thời gian từ 6h00 sáng đến 18h00 chiều). Đồng thời, ban hành Kế hoạch số 930/TNMT-KS ngày 10/6/2013, quy định thời gian thực hiện và kế hoạch tổ chức kiểm tra việc thực hiện của các doanh nghiệp khai thác cát, sỏi nêu trên.
Từ ngày 26/6/2013 đến ngày 03/7/2013, Sở Tài nguyên và Môi trường đã tổ chức kiểm tra việc chấp hành các nội dung theo hướng dẫn của Sở, kết quả cho thấy, về cơ bản các
doanh nghiệp đã chấp hành theo các nội dung cam kết. Sở Tài nguyên và Môi trường công bố công khai mốc giới, biển báo ranh giới mỏ trước sự chứng kiến của các cơ quan liên quan (Công an tỉnh, Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Đoạn quản lý đường thủy nội địa số 1, UBND cấp huyện, UBND cấp xã) và đại diện nhân dân.
Cùng với đó, Sở Tài nguyên và Môi trường đã phối hợp với Sở Giao thông Vận tải xác định 10 khu vực xung yếu trên sông Lô (thuộc các xã: Sông Lô, Trưng Vương - thành phố Việt Trì, các xã: Bình Bộ, An Đạo, Tiên Du, Hạ Giáp, Trị Quận, Phú Mỹ - huyện Phù Ninh) và 5 khu vực kè chỉnh dòng (thuộc xã Tiên Du - huyện Phù Ninh và xã Đại Nghĩa - huyện Đoan Hùng). Ngoài ra, Sở đã kiên quyết xử lý đối với các hành vi vi phạm, cụ thể do vi phạm vượt độ sâu khai thác, Chánh Thanh tra Sở Tài nguyên và Môi trường đã xử phạt theo thẩm quyền Công ty TNHH vận tải Bạch Hạc và Công ty cổ phần khoáng sản Sông Lô Phú Thọ với tổng số tiền là 19,75 triệu đồng (trong đó phạt Công ty TNHH vận tải Bạch Hạc là 9,25 triệu; phạt Công ty cổ phần khoáng sản Sông Lô Phú Thọ là 10,5 triệu đồng). Đồng thời đề nghị UBND tỉnh thu hồi vĩnh viễn giấy phép khai thác của 2 Công ty trên (UBND tỉnh đã có Quyết định thu hồi giấy phép). Với những biện pháp đó, đặc biệt là việc chấp hành của các doanh nghiệp không khai thác vào ban đêm, gắn biển, đề tên đơn vị được phép khai thác, cắm biển cấm dừng, cấm đỗ đối với các phương tiện thủy tại các khu vực bãi bồi, có cát đã bước đầu cho thấy hiệu quả, các đối tượng ít có cơ hội lợi dụng để vào khai thác trái phép. Đến nay tình hình khai thác cát, sỏi trái phép đã có phần tạm lắng song vẫn tiềm ẩn nguy cơ bùng phát bất cứ lúc nào vì thực tế việc khai thác trái phép cát, sỏi thu lợi nhuận trực tiếp do trốn thuế; các đối tượng vi phạm thuộc đủ các thành phần trong xã hội tổ chức khai thác, cảnh giới rất tinh vi, thậm chí sẵn sàng chống trả khi các cơ quan chức năng kiểm tra, xử lý vi phạm. Vì vậy để phát hiện, ngăn chặn, giải tỏa các hoạt động khai thác cát, sỏi trái phép đòi hỏi sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, đặc biệt nhân dân, khu dân cư và UBND các xã nơi có mỏ; UBND các huyện, thành, thị; các cơ quan có chức năng, đủ chế tài, phương tiện như: Công an tỉnh, Sở Giao thông Vận tải, Đoạn quản lý đường thủy nội địa,…phải kiên quyết vào cuộc mới có thể hạn chế, chấm dứt được tình trạng khai thác khoáng sản trái phép trên sông Lô nói riêng cũng như trên địa bàn tỉnh nói chung.
Tác giả bài viết: Nguyễn Xuân Toản - Phó Trưởng phòng Quản lý Khoáng sản